تا سال ۲۰۳۰ علم کامپیوتر با اتکا بر علم داده در زمینه فعالیت های اقتصادی ۱۳ تریلیون دلار درآمدزایی خواهد کرد. به نظر می رسد یک نظم جدید جهانی در حال ایجاد شدن است. همچنان که در قرون گذشته نفت نقش تعیین‌کننده‌ای در به وجود آوردن بازیکنان اصلی در نظم جهانی داشت، امروز نوبت علم داده و کشورهای پیشرو در زمینه علم داده است.

شاید به نظر اینطور بیاید که ایالات متحده و چین تنها ابر قدرت های حاضر در صحنه علم داده هستند. اما داده ها با نفت متفاوت اند. تفاوت اصلی آنها در این است که نمی توانند به یک محل یا جغرافیای خاص محدود شوند و از سر تا سر جهان جمع آوری می شوند. در آینده علم داده ممکن است سر از مکان هایی در بیاورد که به هیچ وجه انتظار آن را نداشته ایم. سرعت تولید داده ها به حدی بالاست که در مخیله ما هم نمی گنجد، به همین دلیل انتظار می رود نظم جهانی استوار بر پایه علم داده بسیار پیشرفته تر از یک نظم جهانی ساده و دو قطبی باشد.

کشورهای پیشرو در زمینه علم داده کدامند؟

پیش از آنکه به مباحث دیگر وارد شویم لازم است بین داده های خام و داده هایی که ما به آنها GDP نوین می گوییم تفاوت قائل شویم. منظور GDP نوین این است که در آینده شاخص بسیار مهم تولید ناخالص داخلی جای خود را به GDP داده ها خواهد داد که در آن D به معنای دیتا یا داده است.

شاخصه های عمومی در زمینه کشورهای پیشرو در علم داده

حجم داده: میزان پهنای باند استفاده شده توسط یک کشور که نشان دهنده میزان تولید داده در آن کشور می باشد.

استفاده از داده: طیف کاربران فعال در شبکه که برای بررسی رفتار کاربران و گوناگونی آنها مورد استفاده قرار می گیرد.

پیچیدگی داده: سرانه استفاده از پهنای باند که به عنوان شاخص کیفیت فعالیت های دیجیتال مورد استفاده قرار می گیرد.

همچنین برای انتخاب کشورهایی که در ادامه به آنها اشاره خواهد شد به مصادیق دیگری هم توجه شده است:

  • کشورهایی که به دلیل موفقیت هایشان در انقلابات دیجیتال گذشته و یا سرعت چشمگیر شان در پیوستن به این تحولات باعث شده که در فعالیت های اقتصادی مرتبط با علم داده پیشرو باشند
  • کشورهایی که وسعت بالایی دارند و جایگاهشان از لحاظ اجتماعی- اقتصادی در جهان امروز حائز اهمیت است
  •  کشورهایی که با فراهم آوردن امکانات خاص، آنالیز و بررسی داده ها را آسان تر می کنند

سایر موارد حائز اهمیت

لازم است در ادامه به چند مورد دیگر هم اشاره شود. می دانیم که رقابت دیجیتالی که امروزه توسط رایانه ها درسرتاسر جهان در حال وقوع است، شامل فعالیت های بسیار گسترده و متنوعی می شود؛ از ارسال یک پیام تا برقراری یک معامله اقتصادی. به منظور برقراری یک مقایسه دقیق‌تر در تمام نقاط جهان، ترجیح دادیم که از سرانه استفاده از پهنای باند به عنوان یک معیار مشخص استفاده کنیم. (همان طور که درآمد سرانه به عنوان شاخصی برای تخمین رفاه عمومی مورد استفاده قرار می گیرد.)

همچنین شیوه و ساز و کار به اشتراک گذاری داده های شخصی در کشورهای مختلف و میزان و نحوه دسترسی به امکاناتی که افراد را به پلت فرم های مورد نیاز برای به اشتراک گذاری این داده ها متصل می کنند متفاوت است. تمامی این عوامل می توانند در نهایت در نحوه جمع آوری و آنالیز داده ها تاثیر گذار باشند.

پرواضح است که میزان دسترسی به اطلاعات با مقوله حریم خصوصی ارتباط مستقیم دارد. قوانین موجود در زمینه حفاظت از اطلاعات، می‌توانند باعث تسهیل یا دشوار شدن دسترسی به اطلاعات و تهیه الگوریتم های مورد نیاز در زمینه علم داده شوند.وجود زیرساخت های مناسب برای حفاظت اطلاعات در عین رعایت شفافیت در دراز مدت برای کشورها نتایج بهتری در پی خواهد داشت و بدون شک باعث پیشرفت آنها در زمینه علم داده و هوش مصنوعی خواهد شد.

به عنوان مثال به مقوله تشخیص تقلب در معاملات اقتصادی توجه کنید. هرچه دسترسی به اطلاعات و داده ها از نقاط مختلف جغرافیایی آسان تر و سریع تر امکان‌پذیرباشد، اجرای فرایند های تشخیص تقلب آسان تر شده و ریسک های امنیتی مربوطه پایین تر خواهند بود. چنین ساز و کارهایی طبیعتاً به زیرساخت هایی نیاز دارند که اطلاعات مورد نیاز را البته با رعایت قوانین موجود در زمینه حفاظت اطلاعات در اختیار نهادهای مربوطه قرار دهند. البته می دانیم که سهولت به اشتراک گذاری اطلاعات شخصی میان مردم و دولت به خصوص در کشورهایی مانند چین ممکن است در آینده کوتاه مدت ناقض حفظ حریم خصوصی افراد باشد.

اهمیت دسترسی به اطلاعات

اعتقاد ما بر این است که دسترسی به اطلاعات، رکن اساسی در پیشرفت علم داده است. همانطور که می دانید مهم ترین و تاثیرگذارترین موارد استفاده علم داده در حوزه های عمومی است و پر واضح است که در چنین مواردی دسترسی آسان به اطلاعات مورد نیاز مهم ترین اصل است. موسسه سرشناس مکنزی (McKinsey) که ارائه دهنده امور مشاوره در زمینه مدیریت کسب و کار است، عدم وجود دسترسی آسان به اطلاعات را یکی از مهم ترین موانع بر سر راه پیشرفت علم داده می‌داند. همچنین از 18 مانع مورد اشاره در این مطالعه توسط مکنزی، 6 مانع مستقیماً با مقوله های دسترسی به داده، حجم داده، کیفیت داده و قابل استفاده بودن آن ا در ارتباط است.

جایگاه ایالات متحده در ارتباط با این مقوله ها مناسب به نظر می رسد. این درحالی است است که اگر دسترسی به اطلاعات برای پیشرفت علم داده یک شاخص مهم شناخته شود، کشور چین در این زمینه امتیاز مناسبی کسب نخواهد کرد. اتحادیه اروپا اما می تواند در زمینه علم داده رقیب خوبی برای ایالات متحده باشد. همچنین کشورهایی مثل برزیل، هند و روسیه به دلیل حجم بالای داده های خامی که در این کشورها تولید می شود، می توانند جایگاه خوبی برای خود در زمینه علم داده کسب کنند. البته مشکل دسترسی به اطلاعات در مورد این کشورها نیز صدق می کند.

وضعیت کشورهای کوچک تر در زمینه علم داده

در زمینه کشورهایی که وسعت کمتری دارند مانند نیوزیلند و همچنین کشورهایی مانند کره جنوبی که کمی مستقل تر از انحادیه‌های اقتصادی بزرگ فعالیت می کنند، نیاز است مقوله های دیگری نیز در نظر گرفته شود. هر چند که در این گونه کشورها داده ها با کیفیت بوده و از لحاظ دسترسی پذیری شفافیت بالایی دارند، اما به دلیل محدودیت جغرافیایی و سطح ارتباطات در مقایسه با کشورهایی مانند ایالات متحده و چین، برقراری تفاهم نامه ها و قراردادهای خاص با کشورهای پیشرو در زمینه علم داده چه در حوضه تعداد کاربران و چه در زمینه میزان مصرف پهنای باند، می تواند برای این کشورها مثمر ثمر باشد. البته هنوز نمی توان در مورد ماهیت این تفاهم نامه ها در زمینه علم داده به طور مشخص اظهار نظر کرد. اما با تکیه به این مهم که محصولات داده به اندازه سایر محصولات دارای ارزش و اهمیت هستند، می توان به طور قطع بیش ‌بینی کرد که برقراری این نوع موافقتنامه ها برای کشورهای کوچک تر سودمند و پر بازده خواهد بود.

کشورهای پیشرو در زمینه علم داده

با توجه به تمامی مواردی که در مورد آن ها صحبت شد، می توان با درصد بالایی از اطمینان کشورهای زیر را به عنوان ۱۰ کشور برتر در زمینه علم داده برشمرد:

  1. ایالات متحده
  2. چین
  3. سوئیسکره جنوبی
  4. فرانسه
  5. کانادا
  6. سوئد
  7. استرالیا
  8. چک

اهمیت علم داده

داده ها سوخت مورد نیاز برای فعالیت های اقتصادی در دنیایی امروز هستند و این روند هر روز در حال رشد و افزایش است. در سال ۲۰۱۷ اکونومیست با اشاره به این موضوع که مهم ترین منبع مورد نیاز در جهان امروز دیگر نفت نبوده و جای خود را به داده‌ها و اطلاعات داده است، این طور ادامه می‌دهد: “چه در حال دویدن باشید، چه تماشای تلویزیون و چه در خودروی خود در یک ترافیک سنگین نشسته باشید؛ هر کاری که انجام دهید از خود یک رد دیجیتال باقی می گذارد که مواد خام بیشتری را در اختیار تصفیه خانه های علم داده خواهد گذاشت.”

الگوریتم هایی که با استفاده از آنالیز این داده ها شکل می گیرند، جهان پیرامون ما را متحول خواهد کرد. کاملا محتمل است که علم داده باعث به وجود آمدن یک نظم نوین جهانی شود و معیار GDP از این پس برای تخمین میزان رشد و ثروت کشور ها به حجم و کیفیت داده های تولید شده توسط آنها بپردازد.

کلام آخر

در کشور ایران روند مستند سازی و به اشتراک گذاری داده ها و به طور کلی علم داده بسیار جوان است و به تازگی مورد توجه و اهمیت قرار گرفته است. امروز در ایران شرکت های بزرگ مانند ایرانسل و دیجی کالا به دنبال به خدمت گرفتن افرادی هستند که در زمینه علم داده دارای مهارت اند و وجود پلتفرم های بین المللی مانند پورتال داده ایران (Iran Data Portal) گواه این است که اهمیت پرداختن به علم داده و به اشتراک گذاری آن و همچنین تاثیر آن در زندگی روزمره افراد به خوبی درک شده است. به همین منظور شرکت راهبر بازار بطور کاملا کاربردی با تلفیق علم داده و تکنیک های تحقیقات بازاریابی می تواند تحلیل های لازم برای دستیابی به اهداف بازاریابی کسب و کارها را ارائه نماید.